Gazi Husrev-begova medresa

U vakufnami je do u detalje odredio osnove budućeg rada Medrese, čiji će profesori biti birani po strogom kriteriju, na temelju stručnosti, pedagoškog iskustva i ljudskih kvaliteta.

Originalno nazvana Seldžuklija, po Gazi Husrev-begovoj majci Seldžuci, osmanskoj princezi, Medresa je kasnije zbog svojih olovnih kupola, od kojih su u ratna vremena lijevani meci (tur. kuršumi), prozvana Kuršumlija.

Dubrovački majstori i domaći neimari

Izgradili su je dubrovački majstori i domaći neimari u srcu Stare sarajevske čaršije, preko puta Gazi Husrev-begove džamije, po projektu tada vodećeg arhitekte Osmanskog carstva, Perzijanca Adžema Esira Alija.

Osmišljena je kao građevina sa 12 učeničkih soba poredanih u polukrug, između kojih je bila centralno postavljena dershana (predavaonica).

Kutubhana (biblioteka) bila je smještena uz Begovu džamiju, dok je uz Medresu sagrađen i Hanikah, centar za izučavanje tesavvufa, islamskog misticizma.

Za vladavine Osmanskog carstva Medresa je bila viša obrazovno-odgojna ustanova, dok u prvim godinama austrougarske uprave postaje usko specijalizirana vjerska škola, jer tada sa radom otpočinju i muslimanske škole sa svjetovnim programom – Šerijatsko-sudačka i Učiteljska škola.

Tokom 1897. je preseljena u Đulagin dvor, palatu sagrađenu na mjestu nekadašnjeg hana, a 1913. je spojena sa Učiteljskom školom, koja je ugašena 1920. godine. Naredne, 1921. godine Kuršumlija i Hanikah ujedinjeni su u Gazi Husrev-begovu medresu (GHM), a 1933. je otvoreno i žensko odjeljenje Medrese.

Gazi Husrev-begova medresa je 1945. preseljena u prostor u ulici Hamdije Kreševljakovića, gdje učenici 1972. organizuju dvomjesečni štrajk u želji da dobiju kvalitetniji i priznat obrazovni program.

U Đulagin dvor se Medresa vraća 1977. godine, a sprva u tom prostoru djeluje skupa sa novootvorenim Islamskim teološkim fakultetom (danas Fakultet islamskih nauka).

U vremenu nakon Drugog svjetskog rata Gazi Husrev-begova medresa i Alauddin medresa u Prištini su dugo bile jedine islamsko-obrazovne ustanove u čitavoj bivšoj Jugoslaviji.

Muzej i Hanikah

Muško odjeljenje GHM-a danas djeluje u Saračima, u bivšem Đulaginom dvoru, dok je žensko smješteno u ulici Hamdije Kreševljakovića. U originalnoj zgradi Medrese, Kuršumliji, danas djeluje Gazi Husrev-begov muzej, a Hanikah služi za realizaciju dijela aktivnosti Medrese, te kao izložbeni prostor.