Putovanje kroz vrleti jugoslovenske filmske industrije do prvog bh. Oskara

Međutim, uz lavove, medvjede, palme i ostalu floru i faunu festivalskih nagrada, nedostajao je najpoznatiji kipić u historiji filma – nagrada Američke filmske akademije, Oscar. Istina, ovu prestižnu nagradu dobio je 1961. godine Dušan Vukotić, pripadnik „Zagrebačke škole crtanog filma", za svoj “Surogat“, ali u kategoriji “crtani film“. Ona glavna kategorija – najbolji strani film – nekim čudom je uporno izmicala, iako se čak šest filmova našlo među nominovanim.

“Cesta duga godinu dana“ iz 1958. godine bio je prvi jugoslovenski film nominovan za Oscara. Sniman je u magičnoj atmosferi trogirskog “Starog grada“, a govorio je o fiktivnoj državi čiji stanovnici, usprkos maćehinskom odnosu vlasti, pokušavaju izgraditi cestu koja će ih spojiti s ostatkom svijeta. “Cesta“ je stigla do Zlatnog globusa, ali ne i Oscara.

Srušeni most na rijeci Neretvi u Jablanici

Uslijedile su šezdesete, godine u kojima se Winnetou na Plitvičkim jezerima obračunavao sa svojim protivnicima. U ovoj dekadi su se čak četiri filma našla među nominovanim. “Deveti krug“, film o holokaustu, jasenovačkom koncentracionom logoru i nacističkoj okupaciji Zagreba, za Oscara je nominovan 1961. godine. Uslijedile su dvije nominacije za kultnog beogradskog režisera, Aleksandra Sašu Petrovića – 1965. godine za ratni film “Tri“ i 1967. za “Skupljače perja“, film o životu Roma u jednom selu na sjeveru Vojvodine. Neuspjeh jugoslovenskog filma u borbi za Oscara upotpunio je Veljko Bulajić svojom “Bitkom na Neretvi“. Nije pomoglo ni što je plakat nacrtao, glavom i bradom, Pablo Picasso, ni što je jablanički gvozdeni most minirao lično Yul Brynner, ni što se protiv partizana borio niko drugi nego Orson Welles, ni što su na premijeri, pored Tita, sjedili Omar Sharif i Sophia Loren, ni što je muziku komponovao veliki Bernard Herrmann uz pomoć orkestra Londonske filharmonije. Nije pomoglo čak ni to što je Bata Živojinović svima pokazao Titovo naređenje: “Prozor noćas mora pasti“. Prozor je “pao“, ali ne i Oscar.

Lokomotiva Krauss/Linz 73-108 za uskotračnu prugu u Jablanici

Punih 15 godina je jugoslovenska kinematografija čekala na novu nominaciju, iako su kroz filmska platna “defilovali“ pravi filmski klasici. “Majstor i Margarita“, “Sutjeska“ - u kojoj je Richard Burton glumio Josipa Broza Tita, “Okupacija u 26 slika“, “Poseban tretman“, “Walter brani Sarajevo“, “Ko to tamo peva“, “Maratonci trče počasni krug“... Stara, oronula kuća u centru Beograda, u kojoj je sniman ovaj posljednji od nabrojanih filmova, i danas čuva uspomenu na zlatne godine jugoslovenske kinematografije.

„Veoma je impresivan broj i očuvanost lokacija na kojima su se snimali kultni jugoslovenski filmovi, a u isto vrijeme su rijetki turisti koji su zabilježili svoju posjetu tim lokacijama. Svakako, na popularnost lokacija uticala je svjetska slava svih tih filmskih i televizijskih ostvarenja, kao što je to slučaj sa Game of Thrones i Dubrovnikom. Međutim, Zagreb, Sarajevo i Beograd, kao najproduktivniji centri koji su iznjedrili talentovane filmske radnike još uvijek čuvaju brojna mjesta koja su inspirisala scenariste, režisere i glumce tada, a koja inspirišu njihove posjetioce i dan danas. Neka od njih su poznata široj javnosti, kao npr. čuveni pogled na Sarajevo uz „Sehen Sie diese Stadt“, ali su mnoga skrivena od pogleda i poznata samo lokalnim zaljubljenicima i čuvarima filmske baštine na ovim prostorima.“- izjavila je za sarajevo.travel Anita Barjaktaravić, koordinatorica putovanja kompanije Red Africa Travel.